Οι εικόνες πέρα από την αισθητική απόλαυση που μας δίνουν, μας μεταφέρουν την διδασκαλία της εκκλησίας μας. Οι εικόνες μας μιλούν αρκεί να είμαστε σε θέση να «ανακαλύψουμε» τα μηνύματά τους. Δεν είναι τυχαίο ότι κατά το παρελθόν με τα μεγάλα ποσοστά αναλφαβητισμού στον λαό οι εικόνες ήταν “τα βιβλία των αγραμμάτων“. Η βυζαντινή εικόνα της Γέννησης εμπεριέχει πλήθος συμβολισμών. Η εικόνα στηρίζεται στη μαρτυρία της Αγίας Γραφής και της παράδοσης της εκκλησίας μας καθώς και στην πλούσια λειτουργική υμνολογία της γιορτής των Χριστουγέννων.
Ο ορθόδοξος αγιογράφος της εικόνας της Γεννήσεως πιστός στα δόγματα της εκκλησίας έχει δύο σκοπούς: να δείξει την θεανθρώπινη φύση του Κυρίου μας που γεννιέται από την Παρθένο Μαρία και να φανερωθεί ο πανηγυρισμός όλης της κτίσης προς τον Δημιουργό της. Σύμφωνα με όσα διηγείται ο Ευαγγελιστής Λουκάς, η Παναγία «έτεκεν τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον, και εσπαργάνωσεν αυτόν και
Η φάτνη εικονίζεται μέσα σε σκοτεινό σπήλαιο. Το μαύρο σπήλαιο συμβολίζει τον κόσμο που ήταν σκοτισμένος από την αμαρτία. Επίσης συμβολίζει τον Άδη. Έτσι για να πλησιάσει την άβυσσο ο Χριστός τοποθετεί μυστικά τη γέννησή Του στο βάθος του χάσματος, όπου το κακό ζει. Ο Χριστός, το Φως του κόσμου, κάθεται για χάρη των ανθρώπων στο απόλυτο σκοτάδι. Η φάτνη, το σπήλαιο, τα σπάργανα είναι όλα δείγματα της μεγάλης ταπείνωσης του θεού. Μέσα στο σπήλαιο εικονίζονται ένα βόδι και ένας γαϊδουράκι. Ο αγιογράφος εμπνέεται από την προφητεία του Ησαΐα που εκατοντάδες χρόνια πριν είχε πει σε μια από τις προφητείες του ότι τον νεογέννητο Χριστό τον αναγνώρισαν το βόδι και το γαϊδουράκι, αλλά όχι οι άνθρωποι.
Η Παναγία είναι η μορφή, όπου διακρίνεται για το μέγεθός της (είναι δυσανάλογα μεγαλύτερη απ’ ότι άλλο στην εικόνα) και την κεντρική θέση που κατέχει στην εικόνα. Με τον τρόπο αυτό υποδηλώνεται ο μοναδικός και σπουδαίος της ρόλος στη Σωτηρία του ανθρώπινου γένους. Η Θεοτόκος είναι μισοξαπλωμένη και μισοκαθισμένη και η στάση της ανάλαφρη για να τονιστεί η απουσία του πόνου. Η γέννηση ήταν θαυματουργικά ανώδυνη.
Στο κάτω μέρος εικονίζεται ο Ιωσήφ μακριά από το βρέφος και σε μια γωνιά για να φανεί το ότι δεν έχει καμία σχέση στην Σάρκωση του Χριστού. Επίσης ο Ιωσήφ δεν είναι ο πατέρας του βρέφους, αλλά έχει το σπουδαίο ρόλο του προστάτης της Παναγίας και του Βρέφους. Είναι σκεφτικός και στηρίζει το κεφάλι του με το αριστερό χέρι. Κοντά του βλέπουμε ένα βοσκό στηριγμένο στη γκλίτσα του. Στο πρόσωπό του οι Πατέρες βλέπουν τον πειρασμό που ρίχνει στην ψυχή του Ιωσήφ την αμφιβολία και τις σκέψεις. ο Ιωσήφ όμως τελικά θα διώξει τις αμφιβολίες του και θα συμπαρασταθεί στην Παναγία και τον μικρό Ιησού για όλη τη ζωή του.
Απέναντι από τον Ιωσήφ εικονίζονται δύο γυναίκες που ετοιμάζουν το λουτρό του Θείου Βρέφους. Η μαία είναι η Σαλώμη και η άλλη η βοηθός της, που τις προσκάλεσε ο Ιωσήφ για να βοηθήσουν την Θεοτόκο. Η σκηνή του καθαρισμού του μωρού που επαναλαμβάνεται ως τις μέρες μας σε κάθε γέννηση υποδηλώνει το ότι ο Χριστός είναι τέλειος Θεός αλλά και τέλειος Άνθρωπος. Η σκηνή προστέθηκε στις αγιογραφίες, όταν διάφορες αιρέσεις τόνιζαν τη θεότητα του Χριστού, αλλά αμφισβητούσαν την ενανθρώπισή του.
Στην όλη εικόνα ιστορούνται ( αγιογραφούνται) οι βοσκοί (ποιμένες), που υπενθυμίζουν αμέσως την μορφή του καλού ποιμένα, του Χριστού, αλλά συμβολίζουν και τον ιουδαϊκό λαό. Οι πρώτοι που θα σπεύσουν να προσκυνήσουν το Χριστό είναι οι ταπεινοί βοσκοί.
Οι Μάγοι (σε αρκετές εικόνες έφιπποι) αντιπροσωπεύουν τους ειδωλολάτρες τους ανθρώπους που δεν γνώριζαν για τον αληθινό Θεό. Είναι αυτοί που θα αποτελέσουν την από τους εθνικούς προερχόμενη εκκλησία. Οι Μάγοι εικονίζονται με διαφορετική ηλικία για να υποδηλωθεί ότι ο Χριστός φωτίζει όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από την ηλικία τους.
Τέλος η μοναδική ακτίνα που κατεβαίνει από τον ουρανό και καταλήγει στο σπήλαιο πάνω από το βρέφος, σημαίνει την μια ουσία του Θεού. Σε κάποιες εικόνες παρατηρούμε ότι χωρίζεται σε τρεις λάμψεις, για να προσδιορίσει τη συμμετοχή των τριών προσώπων της Θεότητας (Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα).
Οι άγγελοι προσφέρουν τη δοξολογία και ανακοινώνουν το χαρμόσυνο μήνυμα στους βοσκούς ότι «γεννήθηκε σήμερα ο Σωτήρας, ο Ιησούς Χριστός». Σε κάποιες εικόνες υπάρχει σε κυκλικό σχήμα η επιγραφή από το κατά Λουκά Ευαγγέλιο, «Δόξα εν υψίστοις Θεό και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία».
Το κείμενο είναι από την ιστοσελίδα του 23ου Δημοτικού Σχολείου Νίκαιας https://23dim-nikaias.att.sch.gr/orthodoxi-perigrafi-tis-eikonas-tis-gennisis-toy-christoy/ και αναπαράγεται εδώ, μόνο για εκπαιδευτικους σκοπούς.
Ο παρών ιστοχώρος https://pareakipareaki.blogspot.com/ λειτουργεί αφιλοκερδώς και δεν έχει κερδοσκοπικό ή άλλο σκοπό. Οι επισκέπτες του https://pareakipareaki.blogspot.com/ αναλαμβάνουν και την αποκλειστική ευθύνη διασταύρωσης των παρεχομένων πληροφοριών. Εάν, δίχως την πρόθεσή μας θίγουμε πνευματικά δικαιώματα, παρακαλούμε για την άμεση ενημέρωσή μας. Κάθε υπόδειξη, τεκμηριωμένη διόρθωση ή έγγραφη συμπαράσταση είναι ευπρόσδεκτη.
